Ryk í Reykjavík er mengun
06.10.2007
Mynd: Sigurður M. Garðarsson prófdómari, Þorsteinn Jóhannsson, Hermann Þórðarson meðleiðbeinandi og Birgir Jónsson umsjónarkennari og aðalleiðbeinandi.
Markvissar aðgerðir geta dregið úr svifryksmengun í Reykjavík. Breyta þyrfti til dæmis ristum yfir niðurfallskerfinu, stemma stigu við aðfluttu ryki á götur borgarinnar og draga úr notkun nagladekkja. „Ryk í Reykjavík á sér margar uppsprettur en flestar eru þó af mannavöldum,“ sagði Þorsteinn Jóhannsson þegar hann flutti fyrirlestur til meistaraprófs í umhverfisfræði við umhverfis og byggingarverkfræðiskor Háskóla Íslands 5. október.
Svifryksmengunar í Reykjavík gætir mest að vetri til þegar veður er þurrt og kalt, lítill raki er í andrúmslofti og umferð mikil. Svifryk eru örfínar agnir sem eru skaðlegar ef þær komast í lungu. Þorsteinn sagði að í raun mætti líkja svifryki frá malbiki við bergflísar eða nálar. Hann hefur lokið við viðamikla rannsókn á svifryksmengun. Rannsóknin var m.a. styrkt af Reykjavíkurborg.
Áætlað er að fjórðungur svifryks í Reykjavík eigi uppruna sinn í jarðvegi. Þorsteinn sýndi fram á að meginhluta þessa jarðvegs mætti rekja til byggingasvæða, niðurrifs bygginga, órykbundinna vegaslóða og ýmis konar framkvæmda fremur en að rykið bærist hingað vegna jarðvegseyðingar á hálendinu. „Ryk er mengun og margar leiðir eru til að draga úr henni,“ sagði hann og nefndi m.a. sjálfvirkan dekkjaþvott þegar jarðvegsflutningabílar fara út af vinnusvæðum og vatnsúðun sem nú væri í starfsleyfisskilyrðum vegna niðurrifs bygginga í Reykjavík.
Samsetning svifryks - Iðntæknistofnun 2003
Malbiksslit er veigamikill þáttur í svifryksmengun í borginni og kannaði Þorsteinn í rannsókn sinni hlutdeild nagladekkja m.a. í samanburði við aðrar borgir á Norðurlöndum. Hann taldi að ef nagladekkjum fækkaði um helming myndi draga úr mengununni en í raun væri ekki hægt að segja hversu mikið því ákveðin gögn vantaði um tilflutning og afdrif malbiksins sem slitnaði upp. Fræðileg hámarksminnkun væri um 30% en líklega væri hún þó í raun og veru minni. Þorsteinn sagði að þótt það dragi verulega úr notkun nagladekkja mætti áfram búast við háum mengunartoppum við tilteknar veðuraðstæður.
„Margir aðrir þættir en nagladekk hafa áhrif á slitið t.d. frostveðrun, saltnotkun, snjómokstur, yfirborðshiti malbiks og jafnvel rúðuvökvi sem úðast á malbikið,“ sagði hann og að svifryk á götum borgarinnar sé bæði vegna slits og vegna uppþyrlunar á aðfluttu ryki eins og jarðvegsryki.
Svo virðist sem mikið ryk safnist á helstu götur borgarinnar. Þannig safnist iðulega ryk við kantstein. Þorsteinn bendir á að niðurfallsop á götum borgarinnar væru fremur veigalítil og yrði mikil bót gerð með því að hanna umferðargötur með löngum ristum þar sem ryk gæti safnast greiðlega í og spúla mætti niður í til að losna við rykið.
Í umræðum eftir erindið sagðist Þorsteinn geta fallist á rökin um gjaldtöku á nagladekk. „Ef nagladekk slíta akbrautum t.a.m. hundraðfallt meira en önnur dekk væri sjálfsagt að ökumenn greiddu aukalega fyrir notkun á þeim,“ sagði hann
Forvarnarstarf gegn svifrykmengun felst m.a. í því að bæta almenningssamgöngur og göngu- og hjólreiðastíga ásamt kynningu og fræðslu á helstu mengunarvöldum og leiðum til að vinna gegn þeim. Helstu aðgerðir felast í því að rykbinda götur borgarinnar með magnesíumklóríðblöndu áður en umferð hefst á líklegum mengunardögum. Þá mætti skoða að nota saltpækil í stað salts gegn hálku. Efla mætti dekkjaþvott á vöruflutningabílum sem fara um vinnusvæði og flytja jarðveg og bæta þarf vatnsúðum á byggingasvæðum.
Hér hefur aðeins verið sagt frá brotum úr ritgerð Þorsteins en ritgerðin verður aðgengileg á netinu fljótlega. Umsjónarkennari og aðalleiðbeinandi Þorsteins Jóhannssonar var Birgir Jónsson. Meðleiðbeinandi Hermann Þórðarson og prófdómari Sigurður M. Garðarsson.
Tenglar
Tillögur umhverfisráðs
Frétt um fyrirlesturinn
Samsetning svifryks- pdf
Svifryksmælingar